Hộ kinh doanh cần tuân thủ nghĩa vụ thuế nào?

Từ ngày 01/01/2026, theo Nghị định 68/2026/NĐ-CP (ban hành ngày 05/3/2026) và các văn bản hướng dẫn liên quan (Thông tư 18/2026/TT-BTC), hộ kinh doanh cá thể (HKD) và cá nhân kinh doanh chính thức chuyển từ phương pháp thuế khoán sang tự kê khai, tự nộp thuế dựa trên doanh thu thực tế và chứng từ hợp lệ. Việc bãi bỏ hoàn toàn thuế khoán cùng lệ phí môn bài đánh dấu cải cách lớn, nhằm tăng minh bạch, công bằng và khuyến khích HKD ghi chép sổ sách, sử dụng hóa đơn điện tử. Nghĩa vụ thuế chính của HKD bao gồm thuế giá trị gia tăng (GTGT) và thuế thu nhập cá nhân (TNCN). HKD có doanh thu năm ≤ 500 triệu đồng được miễn hoàn toàn hai loại thuế này – mức tăng đáng kể so với ngưỡng cũ 100-200 triệu đồng trước đây. Dù miễn thuế, HKD vẫn phải thực hiện một số nghĩa vụ hành chính cơ bản.

1. Phân nhóm HKD theo doanh thu và nghĩa vụ thuế cơ bản

Nghị định 68/2026/NĐ-CP phân HKD thành 4 nhóm dựa trên doanh thu năm (toàn bộ tiền bán hàng hóa, dịch vụ, kể cả phụ thu, hoa hồng). Doanh thu được xác định theo năm dương lịch.

Nhóm 1: Doanh thu ≤ 500 triệu đồng/năm

• Thuế GTGT: Không chịu thuế.
• Thuế TNCN: Không phải nộp.
• Nghĩa vụ khác: Phải thông báo doanh thu thực tế theo mẫu quy định (chậm nhất ngày 31/01 năm sau). Kê khai 2 lần/năm nếu cần. Không bắt buộc hóa đơn điện tử (trừ bán cho doanh nghiệp hoặc trên sàn thương mại điện tử – TMĐT). Chế độ kế toán đơn giản (chủ yếu sổ doanh thu theo mẫu S1a-HKD). Nhóm này chiếm tỷ lệ lớn (khoảng 90% HKD), giúp giảm gánh nặng cho hộ nhỏ lẻ, buôn bán rong, kinh doanh thời vụ.

>> Tham khảo: Phân loại hóa đơn điện tử và nội dung bắt buộc trên hóa đơn.

Nhóm 2: Doanh thu trên 500 triệu đồng đến 3 tỷ đồng/năm

• Thuế GTGT: Tính trực tiếp theo doanh thu = Doanh thu tính thuế × tỷ lệ % GTGT theo ngành nghề (ví dụ: phân phối hàng hóa khoảng 1%, dịch vụ 5%, sản xuất 3%, cho thuê tài sản 5%…).
• Thuế TNCN: Linh hoạt chọn một trong hai phương pháp (ổn định ít nhất 2 năm):
  1. Theo tỷ lệ trên doanh thu: (Doanh thu – 500 triệu) × tỷ lệ % TNCN theo ngành (thường 0,5% – 2%).
  2. Theo thu nhập: (Doanh thu – chi phí hợp lý) × 15%. Chi phí phải có chứng từ hợp lệ.
• Nghĩa vụ khác: Kê khai theo quý hoặc năm qua eTax Mobile (mẫu 01/CNKD). Bắt buộc hóa đơn điện tử nếu doanh thu từ 1 tỷ đồng trở lên hoặc bán cho tổ chức. Phải thông báo số tài khoản ngân hàng/ví điện tử dùng cho kinh doanh.

Nhóm 3: Doanh thu trên 3 tỷ đồng đến 50 tỷ đồng/năm

• Thuế GTGT: Tính trực tiếp theo tỷ lệ % trên doanh thu (tương tự nhóm 2).
• Thuế TNCN: Bắt buộc tính trên thu nhập = (Doanh thu – chi phí hợp lý) × 17%. Không được chọn phương pháp tỷ lệ.
• Nghĩa vụ khác: Kê khai chi tiết hơn, hóa đơn điện tử bắt buộc, sổ sách kế toán đầy đủ (4 sổ theo Thông tư 152/2025/TT-BTC: sổ doanh thu, sổ chi phí, sổ vật liệu/hàng hóa, sổ tiền).

>> Tham khảo: Báo giá hóa đơn điện tử.

Nhóm 4: Doanh thu trên 50 tỷ đồng/năm

• Thuế GTGT: Tính trực tiếp theo tỷ lệ % trên doanh thu.
• Thuế TNCN: (Doanh thu – chi phí hợp lý) × 20%.
• Nghĩa vụ khác: Quản lý nghiêm ngặt, gần với doanh nghiệp (kê khai tháng nếu áp dụng, kiểm tra rủi ro cao).

Lưu ý về tính thuế:

• Với nhiều ngành nghề hoặc địa điểm: Mức trừ 500 triệu được áp dụng linh hoạt nhưng tổng không vượt 500 triệu/năm.
• Chi phí được trừ phải có chứng từ hợp lệ (hóa đơn, hợp đồng, thanh toán không dùng tiền mặt từ 5 triệu đồng trở lên).
• Hoạt động cho thuê bất động sản có quy định riêng (thường tỷ lệ 5%).
• HKD trên sàn TMĐT: Nền tảng có trách nhiệm khấu trừ, kê khai thay một phần thuế.

>> Tham khảo: Lập hóa đơn điều chỉnh và biên bản điều chỉnh hóa đơn.

2. Các nghĩa vụ hành chính và kê khai, nộp thuế

Dù thuộc nhóm nào, HKD đều có trách nhiệm tự kê khai đầy đủ, chính xác doanh thu và chịu trách nhiệm trước pháp luật (Điều 13 Nghị định 68/2026/NĐ-CP).

• Thông báo số tài khoản: Bắt buộc thông báo toàn bộ tài khoản ngân hàng/ví điện tử liên quan đến kinh doanh (hạn chót 20/4/2026 cho một số trường hợp). Không thông báo có thể bị phạt.
• Hóa đơn điện tử: Không bắt buộc với nhóm 1 (trừ trường hợp đặc biệt). Từ 1 tỷ đồng/năm trở lên bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền. HKD mới phải đăng ký trong 30 ngày khi lũy kế đạt ngưỡng.
• Kế toán và chứng từ: Áp dụng theo Thông tư 152/2025/TT-BTC. Nhóm 1 chỉ cần 1 sổ doanh thu; nhóm lớn hơn cần theo dõi chi tiết chi phí.
• Kê khai và nộp thuế: Chủ yếu qua ứng dụng eTax Mobile hoặc Cổng thông tin điện tử Tổng cục Thuế.
  • Nhóm 1: Thông báo doanh thu.
  • Nhóm 2-4: Kê khai theo quý/năm (chậm nhất ngày cuối tháng đầu quý sau hoặc 31/01 năm sau).
  • Nộp thuế qua tài khoản ngân hàng, quét QR Code hoặc cổng thanh toán.
• Thuế khác: Có thể phải nộp thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế tài nguyên nếu thuộc ngành nghề liên quan. Thuế môn bài đã bãi bỏ.

Thời hạn: Kê khai chậm nộp phạt 0,03%/ngày. Kê khai sai có thể bị truy thu và phạt từ 20-100% số thuế thiếu.

>> Tham khảo: Tra cứu hóa đơn, Tra cứu hóa đơn điện tử.

3. Trách nhiệm của HKD và các bên liên quan

HKD có quyền: Được hướng dẫn, hỗ trợ từ cơ quan thuế; khiếu nại quyết định thuế; hoàn thuế nếu nộp thừa.

Trách nhiệm:

• Ghi chép sổ sách, lưu trữ chứng từ ít nhất 5 năm.
• Sử dụng hóa đơn, chứng từ hợp lệ.
• Tham gia BHXH bắt buộc cho chủ hộ và lao động (theo Luật BHXH 2024).
• Hợp tác với cơ quan thuế khi thanh tra, kiểm tra.

Cơ quan thuế quản lý theo rủi ro: Tập trung vào nhóm doanh thu lớn hoặc có dấu hiệu rủi ro cao. Nền tảng TMĐT phải khấu trừ và kê khai thay thuế cho HKD bán hàng trên sàn.

>> Tham khảo: Cập nhật mới nhất thủ tục phát hành hóa đơn điện tử cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh.

4. Lợi ích, thách thức và khuyến nghị

Lợi ích:

• Miễn thuế cho đa số HKD nhỏ, tạo dư địa phát triển.
• Tăng minh bạch, công bằng cạnh tranh.
• Dễ dàng chuyển đổi sang doanh nghiệp (hưởng ưu đãi thuế TNDN khi chuyển đổi).
• Hỗ trợ chuyển đổi số qua eTax Mobile và phần mềm kế toán miễn phí/giá rẻ.

Thách thức:

• HKD nhỏ quen thuế khoán có thể lúng túng với việc ghi chép và kê khai.
• Rủi ro phạt nếu bỏ sót doanh thu (đặc biệt nhận tiền chuyển khoản).
• Chi phí ban đầu cho hóa đơn điện tử, sổ sách.

>> Tham khảo: Cách lập hóa đơn thay thế theo Nghị định 70/2025/NĐ-CP.

Khuyến nghị thực hiện:

• Ghi chép doanh thu, chi phí hàng ngày từ đầu năm.
• Mở tài khoản ngân hàng riêng cho kinh doanh.
• Tải và làm quen eTax Mobile sớm (có chế độ trải nghiệm).
• Tham gia đào tạo miễn phí tại Chi cục Thuế quận/huyện.
• Nếu doanh thu thường xuyên vượt 3 tỷ, cân nhắc chuyển sang công ty TNHH để hạn chế trách nhiệm vô hạn và hưởng ưu đãi tốt hơn.
• Theo dõi thông tư hướng dẫn bổ sung từ Bộ Tài chính vì một số chi tiết tỷ lệ % theo ngành có thể được quy định cụ thể.

Kết luận

Ngoài ra, nếu quý doanh nghiệp đang tìm kiếm giải pháp phần mềm hóa đơn điện tử đáp ứng đầy đủ quy định, xin vui lòng liên hệ E-invoice để nhận được tư vấn:

CÔNG TY PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ THÁI SƠN

• Địa chỉ: Số 15, phố Đặng Thùy Trâm, phường Nghĩa Đô, Thành phố Hà Nội
• Tổng đài HTKH: 1900 4767 – 1900 4768
• Tel : 024.37545222
• Fax: 024.37545223
• Website: https://einvoice.vn/